Dersim'de, Aralık ayına” Gağan” ayı denir. Kızılbaş Alevi Dersim'liler Gağan ayında bitecek olan yılı uğurlamak ve gelecek olan yeni yılı karşılamak için kültürel kutlamalarla beraber dini ibadetler yaparlar, bunlardan bazıları şöyledir:Khal Khek oyununda eski yılı temsil eden yaşlı Khal Khek, gelecek olan yılı temsilen genç kadın ve genç kadını koruyan Arap kılığındaki kişiye köyün çocukları ile gençleri eşlik ederler. Yaşlı adam, beraberindekilerle köydeki evlere haber vermeksizin giderek, hep birlikte kapı önünde türküler söylerler ve küçük bir eğlence yaparlar. Ev sahipleri, eğlenceden sonra yaşlı adama hediyeler verirler, toplanan bu hediyeler daha sonra köyün en fakirinin evinde pişirilip topluca yenilir, eğlenilir. Hediyelerin geri kalan kısımları köyde ihtiyacı olan ailelere dağıtılır.Zeyi ziyareti: Gağan’da evlenip evden ayrılan kız kardeşler, halalar ve teyzelerin geçmişte baba evine yaptıkları katkılardan dolayı teşekkür etme ve unutulmadıklarını hatırlatmak için yapılan önemli bir gelenektir. Zeyi ziyareti için Pésare ekmeği hazırlanır ve ailenin maddi durumuna göre, çeşitli hediyelerle birlikte kız çocukları Gağan’da ziyaret edilir.Gağan’da evde yapılan yemek çok önemlidir; çünkü ev halkı bir yıl boyunca zorluklar içinde ailenin bir arada olması ve yaşamın devamlılığını sağlamışlardır. Bu özel yemek gününde, en güzel kıyafetler giyilir ve yemek masasına evin bütün bereketi getirilir. Çocuklar için o akşam pişirilen Zerefet yemeği çok özel anlam taşır; bunun nedeni ise evin babası bereket, kısmet ve gücü temsilen kral figürlerini üç tane ağaç çubuğu üzerine resmedip yemeğin arasına karıştırır. Yemekte bu figürleri bulan çocukların gelecekte buldukları gücün sayesinde kötülüklerden korunacağına ve başarılı olacaklarına inanılır.Ailenin bu yıl da ayakta kalmasının önemli nedenlerinden biri de hayvanlardır. Bu yüzden Gağan’da hayvanlara yıl boyunca aileye sundukları nimetlerden dolayı teşekkür etmek amacıyla buğday pişirilip önlerine verilir ve bir ipe geçirilen buğdaylar gelecek yılın bereketli olması için de ahırın bir köşesine asılır.Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte evin hanımı, su getirmek için çeşmeye gider. Bereket getirmesi için pişirdiği kutsal buğdayı çeşmeye serper, çeşmeden aldığı suyu ise ev halkının kötülüklerden, kazalardan, belalardan uzak olması ve bereketli güzel günler getirmesi için eve serpiştirir. Evin hanımı, pişirdiği ekmekten birkaç parçayı ateşe atarak, yardıma muhtaç olanlara, öksüzlere bolluk ister; ölenlere ise rahmet dileyerek doğada yaşayan kurt ve ona benzer yırtıcı hayvanların tehdidi altında kalan canlıların korunması içinde dualarda bulunur.Gağan ayının dinsel anlamda, Kızılbaş Alevi Dersim'de çok özel bir yeri vardır. Gağan’da küskünler barışırlar, hakka ve hukuka sonuna kadar bağlı kalmak için bütün gerekçeler hayata geçirilir. Her aşiret veya köy halkı, aralık ayının son iki haftası ve ocak ayının ilk iki haftası içinde farklı zaman dilimlerinde olmak üzere üç gün oruç tutarlar. Oruç salı, çarşamba ve perşembe günlerinde tutulur. Perşembeyi cumaya bağlayan gecede ise“Cem” tutulup kutsal ibadet yerine getirilir.

http://www.sosmunzur.com/dersimde-kueltuer/news/gagan-bizimde-bir-inancimiz-var.html

26.12.2011